1.1- GirişBilgisayarkullanıcıdan aldığı verilerle mantıksal ve aritmetiksel işlemleri yapanyaptığı işlemlerin sonucunu saklayabilen sakladığı bilgilereistenildiğinde ulaşılabilen elektronik bir makinedir. Bu işlemleriyaparken veriler girilir ve işlenir. Ayrıca istendiğinde yapılanişlemler depolanabilir ve çıkısı alınabilir. Bilgisayar işlem yaparkenhızlıdır yorulmaz sıkılmaz. Bilgisayar programlanabilir. Bilgisayarkendi başına bir is yapmaz. Bilgisayar ile ilgili olarak kullanılan buterimlerin anlamları aşağıda verilmiştir.

Giriş: kişi tarafından veya bilgisayartarafından sağlanan verilerdir. Bu veriler sayılar harflersözcükler ses sinyalleri ve komutlardır. Veriler giriş birimleritarafından toplanır.

İşlem: veriler insanların amaçları doğrultusunda programın yetenekleri ölçüsünde işlem basamaklarından geçer.

Bellek: verilerin depolandığı yerdir. Giriş yapılan ve işlenen veriler bellekte depolanır.

Çıkış: bilgisayar tarafından işlembasamaklarından geçirilerek üretilen yazı resim tablo müzik grafikhareketli görüntü vb gibi ekrandan ya da yazıcı hoparlör gibi değişikçıkış birimlerinden alınmasıdır. Bir bilgisayarın işlem yapabilmesiiçin donanım ve yazılıma gereksinim vardır.

Donanım (Hardware): bilgisayarın fizikselkısımlarına donanım denilmektedir. Ekran klavye sabit disk (sabitdisk) fare yazıcı bellek mikroişlemci tarayıcı vb. Bilgisayardonanımını oluşturan parçalardır.

Yazılım (Software): bilgisayar donanımındakullanılan çeşitli programlara yazılım denir. Bilgisayar donanımınınçalışmasını sağlayan yazılımlar olduğu gibi bilgisayarda işlem yapmayısağlayan yazılımlarda vardır. Yazılıma örnek olarak kelime işlemciler(Word processor) tablolama (Spread Sheet) sunu (Presentation)programlama dilleri (Pascal C Visual Basic vb.) ses (Sound)programları verilebilir.

1.2 Bilgisayar Sistem Birimleri
Bu birimler bilgisayar kasası içinde ana kart üzerinde ya da doğrudanana karta bağlı birimlerdir. Burada öncelikle bilgisayarın beynisayılan mikro işlemcinin de üzerinde bulunduğu ana karttan bahsetmekgereklidir.

1.2.1 Ana Kart
Ana kart fiberglastan yapılmış üzerinde bakir yolların bulunduğugenellikle koyu yeşil renkte büyükçe bir levhadır. Ana kart üzerindemikroişlemci bellek genişleme yuvaları BIOS ve diğer yardımcıdevreler yer alır. Sistem saati bu yardımcı devrelerden biridir. Anakart tüm sistemin temelini oluşturmaktadır. Diğer kartlar (I/O kartıgrafik kartı vb.) Ana kart üzerindeki genişleme yuvalarına takılır.Ana kart tüm kartların kendi üzerine takılmasından dolayı bu adıalmıştır. Çünkü bilgisayarın diğer bileşenleri bir şekilde ana kartabağlanıyor birbirleri ile anlaşmak için ana kartı bir platform olarakkullanıyor; yani bilgisayarın "sinir sistemi" ana kart üzerinde yeralıyor. Bir kişisel bilgisayar (PC) 'in hangi özelliklere sahipolabileceğini belirleyen en önemli bilesen ana karttır çünkü ana kartüzerindeki elektronik bileşenler bilgisayara hangi tür işlemcilertakılabileceğini maksimum bellek kapasitesinin ne kadar olabileceğinibazı bileşenlerin hangi hızlara çıkabileceğini hangi yeni donanımteknolojilerini destekleyebileceğini belirlemektedir. Burada ana kartile ilgili sık kullanılan bazı teknik terimlerin bilinmesinde faydavardır. Bunlar:

Yonga Seti: yonga seti (Chip Set) ana kartın"beynini" oluşturan entegre devrelerdir. Bunlara bilgisayarın trafikpolisleri diyebiliriz. Çünkü bu devreler işlemci önbellek sistem veriyolları çevre birimleri kısacası bilgisayar içindeki her şeyarasındaki veri akışını denetler. Veri akışı bilgisayarın pek çokparçasının işlemesi ve performansı açısından çok önemli olduğundanyonga seti de bilgisayarın kalitesi özellikleri ve hızı üzerinde enönemli etkiye sahip birkaç bileşenden biridir. Eski sistemlerdebilgisayarın farklı bilesen ve işlevlerini çok sayıda yongadenetlerdi. Yeni sistemlerde hem maliyeti düşürmek hem tasarımıbasitleştirmek hem de daha iyi uyumluluk sağlamak için bu yongalar tekbir yonga seti olarak düzenlendi. Günümüzde en yaygın yonga seti Inteltarafından üretilmektedir. Intel kendi yonga setlerini bunlarındesteklediği veri yolu teknolojilerini de temsil edecek şekilde PCI setve AGP set olarak da adlandırmaktadır. Silicon Integrated Systems(SIS) Acer Labs Inc. (ALI) VIA gibi üretici firmaların dageliştirdiği popüler yonga setleri vardır.

Veri Yolu: bilgisayarın içindeki bileşenlerbirbirleri ile çeşitli şekillerde "konuşurlar". Kasa içindekibileşenlerin çoğu (işlemci önbellek bellek genişleme kartlarıdepolama aygıtları vs.) Birbirleri ile veri yolları aracılığı ilekonuşurlar. Basitçe bilgisayarın bir bileşeninden diğerine verileriiletmek için kullanılan devrelere veri yolu (BUS) adı verilir. Bu veriyollarının ucunda da genişleme yuvaları bulunabilir. Sistem veri yoludenince genelde ana kart üzerindeki bileşenler arasındaki veri yollarıanlaşılır. Ayrıca ana karta takılan kartların işlemci ve belleğeerişebilmelerini sağlayan genişleme yuvalarına da veri yolu adıverilir. Tüm veri yolları adres ve standart veri yolu olmak üzere ikibölümden oluşur. Standart veri yolu bilgisayarda yapılan işlemlerleilgili verileri aktarırken adres veri yolu verilerin nereleregideceğini belirler. Bir veri yolunun kapasitesi önemlidir çünkü birseferde ne kadar veri transfer edilebileceğini belirler. Örneğin 16bit'lik veri yolu bir seferde 16 bit 32 bit'lik veri yolu 32 bit veritransfer eder. Her veri yolunun MHz cinsinden bir saat hızı (frekans)değeri vardır. Hızlı bir veri yolu verileri daha hızlı transfer ederekuygulamaların daha hızlı çalışmasını sağlar. Kullandığımız bazı donanımaygıtları da bu veri yollarına uygun olarak üretilir. Sadece ikidonanım aygıtını birbirine bağlayan veri yoluna "port" adı verilir.(örneğin AGP = Advanced Graphics Port). Bugün bilgisayarlarımızda ısaPCI ve AGP veri yolları bulunmaktadır. Ana kartın üzerindeki farklıboyut ve renklerde yan yana dizilmiş kart takma yuvalarından bunlarıtanıyabilirsiniz.

ISA (Industry Standard Architecture): anakartın kenarına yakin yerde bulunan uzun siyah kart yuvaları ısayuvasıdır. 17 yıldan beri kullanılan eski bir veri yolu mimarisidir.1984'te 8 bit'ten 16 bit'e çıkarılmıştır. Ama bugün bile 8 bitlikkartlar olabilir. Örneğin bir ISA kartın yuvaya giren iki bölmeliçıkıntısının sadece bir kenarında bağlantı bacakları varsa bu 8 bitlikbir karttır. 90'lardan itibaren çoğu aygıtın daha hızlı PCI modeliçıktığından ısa yavaş yavaş terk edilmeye başlanmıştır. Hatta bugün ısaveri yolu olmayan ana kartlar da bulunmaktadır. 1993'te Intel veMicrosoft tak çalıştır ısa standardını geliştirmiştir. Böylece işletimsistemi ISA kartların konfigürasyonunu sizin jumper'larla dipswitch'lerle boğuşmanıza gerek kalmadan otomatik yapmaktadır.

PCI (Peripheral Component Interconnect): anakartta PCI yuvaları ısa yuvalarının hemen yanında bulunur; beyazrenkte ve ISA’ dan biraz daha kısadır. PCI veri yolu tak çalışırdesteklidir. 1993'te Intel tarafından geliştirilen bu veri yolu 64bit'liktir ama uyumluluk problemleri nedeniyle uygulamada genelde 32bit'lik bir veri yolu olarak kullanılır. 33 veya 66 MHz saat hızlarındaçalışır. 32 bit ve 33 MHz PCI veri yolunun kapasitesi 133 MB/sn dir.

AGP (Advanced Graphics Port): sadece ekrankartları için çıkarılmış bir veri yoludur. Grafik ağırlıklı uygulamalargeliştikçe ( 3 boyutlu grafikler tam ekran video gibi) işlemci ilebilgisayarın grafik bileşenleri arasında daha geniş bir bantgenişliğine ihtiyaç doğmuştur. Bunun sonucunda grafik kartlarında ısa’dan bir ara veri yolu standardı olan VESA'ya oradan da PCI'ageçilmiştir. Ama bu da yeterli görülmeyince grafik kartının işlemciyedoğrudan ulaşmasını sağlayacak ona özel bir veri yolu olan AGP 1997sonunda geliştirilmiştir. AGP kanalı 32 bit genişliğindedir ve 66 MHzhızında çalışır. Yani toplam bant geniş ligi 266 MB/sn dir. Ayrıcaözel bir sinyalleşme metoduyla aynı saat hızında iki kat veya 4 katdaha hızlı veri akışının sağlanabildiği 2xAGP ve 4xAGP modları vardır.2xAGP'de veri akis hızı 533 MB/sn olmaktadır. Ancak sistem veri yoluhızı 66 MHz ise 2xAGP tüm bant genişliğini kaplayıp diğer aygıtlarayer bırakmayacağı için 66 MHz'lik ana kartlarda 1xAGP kullanılır. 100MHz ana kartlarda bant genişliği 763 MB/sn 'ye çıktığından 2xAGP ileuyumludur. 1 GB/sn isteyen 4xAGP'nin ise 133 MHz'lik sistem veri yolunasahip ana kartlarla uyumlu olup olmayacağını hep birlikte göreceğiz.Peki bu kadar hıza ihtiyacımız var mı? Günümüzün en ağır 3d oyunlarıbile bu hıza ihtiyaç duymamaktadır. Bu yüzden aynı kartın PCI ve AGPversiyonları arasında pek performans farkı yoktur. Yine de grafik içindaha gelişmiş bir veri yolu olduğu ve bize fazladan bir PCI yuvası boşbıraktığı için AGP kartları tercih edilmektedir.

Portlar Konektörler: bilgisayar ileçalışırken kasa kapalı olduğundan ana kartı görmeyiz. Ama çeşitliaygıtları bağlamak için kasanın arkasında yer alan girişler (portlar)doğrudan ana karta bağlıdır. Eski ana kartlarda at form faktörükullanılırken bu portlar birer kablo aracılığı ile ana kart üzerindekikonektörlere bağlanırdı ama ATX form faktörü ile bu portlar ana kartile bütünleşik duruma gelmiştir. Yani ana kartın bir kenarında bulunanbu portlar tam kasanın arka kısmındaki boşluklara denk gelmektedir. Buyüzden kasalar da ana kart form faktörlerine uygun olaraküretilmektedir. Ana kartınız ve kasanız ATX formundaysa (artik tüm yenibilgisayarlarda öyle) kasanın arkasında tipik olarak bir klavye portubir fare portu iki USB portu iki seri PC (com) portu bir paralel(LPT) portu göreceksiniz. Günümüzde klavye ve fare için artik PS/2portu adı verilen küçük yuvarlak 6 pinli portlar kullanılıyor. Aslındafare seri portu da bir adaptör yardımıyla kullanabilir (veya zaten serikablolu fareler vardır) ama farenin de kendine ait bir portu olmasıdaha iyidir. Seri portlara genelde harici modemler bağlanır ama seriport kullanan başka aygıtlar da vardır (yedekleme aygıtları dijitalkameralar gibi). Paralel porta ise yazıcı veya tarayıcı bağlanır. USBportlara neredeyse her tür harici aygıt bağlanabilir. Ancak USBaygıtlar yeni yeni yaygınlaşmaktadır. USB'nin özelliği seri ve paralelportlara göre çok daha hızlı olması ve USB aygıtlar üzerindeki yeni USBportları aracılığı ile ucuca çok sayıda aygıtın zincirlemebağlanabilmesidir. Bunların dışında ana kart üzerine takılan (veyabütünleşik olan) grafik kartı ses kartı TV kartı SCSI kartı gibiaygıtların portları da kasa arkasında yer alır.
Ana kart üzerinde kasa içinden ulaşılabilen portlar da bulunur. Bunlargenel olarak iki adet IDE portu bir disket sürücü portu ana kart ilebütünleşikse SCSI portudur. Bu portlara takılan yassı kablolararacılığı ile ana karta sabit disk CD sürücü CD yazıcı disket sürücügibi dahili aygıtlar bağlanabilir. Bir IDE portuna bağlı kabloyaüzerindeki iki konektör aracılığıyla iki aygıt bağlanabilir. Bunlarındışında ana kart üzerinde işlemciyi takmak için bir soket veya Slotbulunur. Soket yassı dikdörtgen seklinde işlemcinin iki düzlemüzerinde (enine ve boyuna) uzanan iğnelerin oturduğu yuvaya verilenaddır. Günümüz ana kartlarında pga370 tipinde 370 iğneli Celeronişlemciler için PGA soketleri AMD K6-2 ve K6-3 işlemciler için AGP ve100 MHz sistem veri yolu desteği bulunan süper 7 soketleri Cyrix (K6-2ve eski Pentium MMX işlemciler için) 66 MHz destekleyen Socket 7 tipisoketler bulunabilmektedir. Slot ise genişleme yuvalarına benzer uzunince dikdörtgen seklindeki işlemci yuvalarına verilen addır.

Önbellek: bugün bilgisayarlarda kullanılan tümdonanımlar 15 yıl öncesine göre çok daha hızlı. Ama her bir donanımbileşeninin hızı eşit ölçüde artmadı. Örneğin işlemcilerdekiperformans gelişimi sabit disktekilerden kat kat daha fazladır. Hanibir bilgisayarın gücü en zayıf halkası kadardır derler ya işlemci vebellek çok hızlı olsa da yavaş kalan bir sabit disk ile bu performansartışını tam anlamı ile yaşamanız mümkün değildir. İşlemci boş boşoturup kendisine bilgi gelmesini bekler. Tabii bunu önlemek için bazıara çözümler geliştirildi. Örneğin yakin zamanda kullanılan bilgilerinsabit diskten önbellek (cache) adı verilen bir birime aktarılmasıişlemcinin ihtiyaç duyduğunda sık kullanılan bilgileri bu önbellekalanından alması olanaklı kilindi. İşte önbellekle menin esasi budur.Bir bilgisayarda çeşitli bellek kademeleri vardır: birincil önbellek(L1 cache) ikincil önbellek (L2 cache) sistem belleği (ram) ve sabitdisk veya CD-rom. Diyelim ki işlemci bir bilgiye ihtiyaç duyuyor. Öncegider en hızlı bellek türü olan L1 önbelleğe bakar. Bilgi orada varsagecikme olmaksızın bu bilgileri alır ve işler. L1 önbellekte yoksaL2'ye bakar ve bilgiler buradaysa nispeten küçük bir gecikme ilebilgileri alır. Orada da yoksa önbelleğe göre daha yavaş kalan sistembelleğine yine yoksa en yavaşları olan sabit diske veya CD-rom vb.Bilginin geldiği aygıtlara bakar. L1 ön bellek en hızlısıdır ve günümüzbilgisayarlarında doğrudan işlemci üzerinde yer alır. Bu önbellekküçüktür (genelde 64k'ya kadar. Pentium III Pentium II ve Celeronişlemcilerde 32k AMD K6-2 ve k6-3 işlemcilerde 64k). L2 önbellek birazdaha yavaş ama biraz daha büyük olabilir. Pentium II ve III'lerdeboyutu 512k'dir ve işlemci ile işlemci hızının yari hızında haberleşir.İlk Celeron’larda yoktur; günümüz Celeron’larında boyutu 128k'dir veişlemciyle aynı hızda haberleşir. AMD K6-2'lerde işlemci üzerindedeğil ana kart üzerindeki bir yuvada 2gb'a kadar L2 önbellekbulunabilir ve veri yolu hızında (66 veya 100 MHz) haberleşir. AMDK6-3'de 256k önbellek bulunur ve işlemci ile aynı hızda haberleşir. AMDK6-3 L1 ve L2 önbelleği üzerinde bulundurduğu aynı zamandakullanıldıkları ana kartlarda da sistem veri yolu hızında çalışan birönbellek daha bulunduğu için 3. Düzey (l3) önbelleği literatüresokmuştur.

IRQ (KESME): (Interrupt Request) bir sürebilgisayar kullanan herkes su ünlü "IRQ çakışması" tabirini duyar. IRQ‘nun Türkçesi "kesme" dir. Yani işlemci bir işle meşgulkenbilgisayarın bir yerinden başka bir donanımdan işlemciye söyle bir emirgeliyor: "benimle de ilgilen!" bu istek işlemcinin isini böler. Tabiiişlemci aynı anda çok sayıda isi birden yapabilir. Klavye ve farekullanırken bir yandan ekrana gönderilen verileri işler sabit disktenokuma yapar modemin indirdiği dosyalara bakar vs. Ama işlemciye isinigörmesi için ihtiyaç duyan bir aygıtın ona sinyal gönderebilmesi içinözel bir hatta ihtiyacı vardır. Buna IRQ hattı adı verilir.Bilgisayarda 0'dan 15'e kadar numaralanan 16 IRQ hattı vardır. İkiaygıt aynı IRQ hattını kullanmaya kalkarsa çakışma meydana gelir ve oaygıtlar kullanılamaz. Aygıtın birinin ayarlanarak boş olan bir hattayönlendirilmesi gerekir.

DMA KANALLARI: (Direct Memory Access) doğrudanbellek erişim kanalları sistem içinde çoğu aygıtın doğrudan bellek ileveri alışverişi için kullandığı yollardır. IRQ'lar kadar "ünlü"değillerdir çünkü sayıları daha azdır ve daha az sayıda donanımdakullanılırlar. Bu yüzden de daha az soruna yol açarlar. Bildiğiniz gibiişlemci bilgisayarın beynidir. Eski bilgisayarlarda işlemci neredeyseher şeyi üstlenirdi. Tabii tüm donanım aygıtlarına veri göndermek veonlardan veri almak isini üstlendi. Ancak bu pek verimli olmazdı.İşlemci veri transferi ile ilgilenmekten başka işlemleri doğru dürüstyerine getiremezdi. DMA sayesinde bazı aygıtlar kendi aralarında veritransferi yapıp bu yükü işlemcinin üzerinden aldı. DMA kanallarınormalde yonga setinin bir bölümünü oluşturur. Bir bilgisayarda 8 DMAkanalı bulunur ve 0'dan 7'ye kadar numaralandırılır. DMA'lar geneldeses kartları disket sürücüler teyp yedekleme birimleri yazıcı portu(LPT1) ağ ve SCSI kartları ses özelliği olan modemler tarafındankullanılırlar.

BIOS: (Basic Input/Output System) BIOS’ unaçılımı temel giriş çıkış sistemi'dir. Bilgisayardaki en temel düzeyyazılımdır. Donanım ile (özellikle de işlemci ve yonga setiyle) işletimsistemi arasında bir ara yüz görevi görür. BIOS sistem donanıma erişimive üzerinde uygulamalarınızı çalıştırdığınız ileri düzey işletimsistemlerinin (Windows Linux vs.) Yaratılmasını sağlar. BIOS aynızamanda bilgisayarın donanım ayarlarını kontrol eder. Bilgisayarındüğmesine bastığınızda boot etmesinden ve diğer sistem işlevlerindensorumludur. BlOS da bir yazılımdır demiştik. Bu yazılım ana kartüzerindeki BIOS yongası üzerinde tutulur. Eskiden BIOS bir rom (ReadOnly Memory) idi. Yani sadece okunabiliyordu üzerine yazılamıyordu.Daha sonra eklenen yeni donanımlara göre BlOS’ta güncellemeyapılmasının gerekmesi üzerine Flash BIOS adı verilenyazılabilir/güncellenebilir BIOS yongaları kullanılmaya başladı.Böylece kullanıcılar daha güncel bir BIOS sürümünü ana kartüreticisinin web sitesinden indirerek yükleyebilirler ( tabii yakinzamanlarda gündeme gelen Çernobil “Win CIH” virüsünü duymuşsunuzdur.İşte bu virüs de yazılabilir BlOS’lardaki bilgileri silerekbilgisayarın açılmasını engelliyor).

1.2.2 Merkezi İşlem Birimi (Central Processing Unit-CPU)
Bilgisayarın çalışmasını düzenleyen ve programlardaki komutları tek tekişleyen birimdir. Ana kart üzerinde bulunur. Merkezi işlem birimiaritmetik ve mantık birimi ile kontrol ünitesinden oluşur.

Aritmetik Ve Mantık Birimi (Arithmetic & Logic Unit -Alu) : dörtişlem verilerin karşılaştırılması karşılaştırmanın sonucuna göre yeniişlemlerin seçilmesi ve kararların verilmesi bu birimin görevidir.

Kontrol Birimi (Control Unit-Cu): işlem akışını düzenlemek komutları yorumlamak ve bu komutların yerine getirilmesini sağlamak bu birimin görevidir.
Mikroişlemci veya CPU (Central Processing Unit) olarak da adlandırılanişlemciler bilgisayarın beyni sayılır. Bilgisayarda yapılan işlemlerdoğrudan veya dolaylı olarak işlemci tarafından gerçekleştirilir.Eskiden işlemci bilgisayarın en önemli parçası iken bir bilgisayarındeğerini belirleyen şeyin performans ve sunduğu imkanlar olduğunudüşünürsek artik en önemli parçalarından biri diyebiliyoruz. Çünkü birbilgisayarın performansını grafik kartı sabit disk bellek gibibileşenler de belirlediği gibi özellikleri de kullanılan ana kartaçoklu ortam donanımlarına ve çevre birimlerine bağlı. Bu yüzden hızlıbir işlemci ile yavaş bir sabit disk veya grafik kartı kullanmak veyayavaş bir işlemciyle hızlı bir grafik kartı veya sabit disk kullanmakpek anlamlı olmuyor. Donanımların birbirine ayak uydurduğu başka birdonanımın isini görmesi için nispeten daha az süre beklediği sistemlerdengeli sistemlerdir.
İşlemciler mekanik parçası bulunmayan entegre devrelerdir. İçlerindemilyonlarca transistor bulunur ve ne kadar çok transistor içerirlerse okadar hızlı olurlar. Isı problemleri nedeniyle bir işlemci kullanılantransistor sayısını artırmak için her istenilen boyutta yapılamaz.Ancak teknolojik gelişmeler sayesinde çok daha küçük transistorleribirbirleri arasındaki devrelerin aralığını da küçülterek uygun birişlemci kalıp boyutuna sığdırmak mümkün olmuştur. İşte buna "mikronteknolojisi" denir. Bir zamanlar işlemci içindeki devrelerinaralığının 1 mikronun altına inmesinin imkansız olduğu sanılıyordu. Amabugün çoğu işlemci 0.25 mikron teknolojisi ile üretiliyor. 1999 yılıiçinde de bu 0.18 mikrona inecek. Böylece çok daha hızlı işlemcilerüretilebilecek. Bilim adamları mevcut teknoloji ile 0.08 mikrona kadarinilebileceğini düşünüyorlar.

İşlemcinin Hızı: bir işlemcinin hızınıkullanılan mikron teknolojisi üretim teknikleri kalıp boyutu veüretim süreci kalitesi belirler. Ayrıca üretim sırasındaki koşullaraynı banttan çıksa bile bir işlemcinin diğerinden hızlı olmasına yolaçabilir. Ama sonuçta işlemci fabrikada son testlerden geçirilirkenüzerine güvenli olarak çalışabileceği hız basılır. İşlemcinin hızı MHzcinsindendir. Bunu biraz temelden anlatmak gerekirse; her bilgisayariçinde komutların yerine getirilme hızını belirleyen ve çeşitlidonanım aygıtları arasında senkronizasyonu sağlayan dahili bir saatvardır (bu saatin hızını normal saat ile karıştırmayın). İşlemci herbir komutu belirli bir saat tıklamasında (saat döngüsünde) yerinegetirir. Saat hızlıysa işlemci saniyede daha fazla komutu yerinegetirir. 1 MHz saniyede 1 milyon saat tıklamasına (döngüye) karşılıkgelir. Yani 400 MHz'lik bir işlemci saniyede 400 milyon döngü yapar.Bir işlemcinin MHz cinsinden hızı ana kartta kullanılan sistem veriyolu hızının belirli bir çarpanla çarpılması sonucu elde edilir.Örneğin 100 MHz'lik ana kartlarda 400 MHz'lik bir işlemci 4 çarpanınıkullanarak 4x100=400 MHz'e erişir. Farklı işlemci serileri aynı hızasahip olsa da farklı mimarilere sahip olmaları nedeniyle aynı hızdaolmazlar; yani saniyede yerine getirdikleri komut sayı farklıdır.

1.2.2.1 Piyasadaki Belli Başlı İşlemci Modelleri

Intel Pentium IV: su an piyasada yaygınlaşmaya başlayan bu işlemci en son 2200 MHz hıza ulaşmıştır.

Intel Pentium III: 99'un ilk çeyreğinde çıkanbu işlemci su an 450 500 ve 550 660 733 800 866 1000 MHzhızlarında modellere sahiptir. 0.25 mikron teknolojisiyle üretilmişti(yakin zamanda 0.18 mikrona geçilecek). İçinde 9.5 milyonun üzerindetransistor bulunur. Yazılım desteği olarak üzerinde MMX ve SIMDkomutları bulunur bu komutlar sayesinde uygun yazılım ve donanımlarlabazı çoklu ortam uygulamalarının (video grafik işleme gibi) dahi hızlıve sorunsuz olmasını sağlar.

Intel Pentium II: bu seri 233 MHz'den başlayıpbugün 450 MHz'e kadar uzanır. Piyasada artik 350 MHz'ler aşağısınıbulmak pek mümkün değildir (bu modellerde artik 0.35 mikrondan 0.25mikrona geçilmiştir. MMX komutlarını içerir. 7.5 milyonu aşkıntransistor bulunur.

Intel Celeron: günümüz piyasasında 333 MHz'denbaşlayıp 466 MHz'e kadar uzanan modelleri bulunur. Pentium II vePentium III’ ün aksine Slot 1'e takılan modellerinin yanı sıra soket370'e takılan modelleri de bulunur. 128k L2 ön belleğe sahiptir ama buönbellek 512k önbelleğe sahip Pentium II’ dekinin aksine işlemci ileişlemci hızının yari hızında değil tam hızında haberleşir. Bu yüzdenperformansı Pentium ll' ye çok yaklaşır.

AMD K6-2: 9.3 milyon transistor ü vardır ve0.25 mikron teknolojisi ile üretilmiştir. Bugün 300 MHz'den 600 MHz'ekadar modelleri bulunmaktadır. Yazılım desteği olarak MMX komutlarınınyanı sıra 3dnow! Adı verilen komutları da içerir. Soket tipidir. 321pinli soket 7 ve super7 soketlere takılır.

AMD K6-3: 21.3 milyon transistor içerir; 0.25mikron teknolojisiyle üretilmiştir. 400 ve 450 MHz'lik modelleribulunur. Süper 7 sokete takılır. AMD bu işlemciyle performansaçısından rakibi Intel’e epey yetişmiştir.

1.2.2.2 İşlemcilerin Yazılım Destekleri

MMX: Intel’in geliştirdiği MMX'in açılımıçoklu ortam uzantılarıdır (Multimedia Extensions) ve işlemcilereeklenen 57 çoklu ortam komutuna verilen addır. AMD'de bu komut setininlisansını Intel’den almıştır. MMX işlemciler bazı genel çoklu ortamişlemlerini üstlenirler (örneğin normalde ses kartı veya modemlertarafından yapılan dijital sinyal işleme). Ancak bu komut setininkullanılabilmesi için MMX uyumlu yazılımların kullanılması gereklidir.MMX işlemcilere ekleneli uzun bir süre olmasına karşın MMX destekli
Yazılımların beklendiği kadar çabuk artmadığı gözlenmiştir.

3DNOW!: 3 boyutlu grafikler ile ilgilihesapların hızlandırılması için AMD işlemcilerde kullanılan komutsetinin adıdır. Özellikle 3dnow! Destekli oyunların sayısı hızlaartmıştır. Ekran kartlarının da 3dnow! Destekli sürücüleri olabilir.

SSE: (Streaming SIMD Extensions) burada SIMDaçılımı ise Single Instruction Multiple Data biçimindedir. MutlakaTürkçeleştirmek gerekirse "akıcı tek komutla çoklu veri işlemeuzantıları" diyebiliriz. Yani işlemciye bir komut verirsiniz birçokveriyi bir amaca yönelik olarak işler. Grafik resim video animasyon3 boyut işlemleri ses tanıma öğelerine sahip ses destekliuygulamalarda ciddi bir performans artışı sağlar. Intel tarafındangeliştirilip Pentium III işlemcilere uygulanan 70 adetlik yeni komutsetidir. Yakında Celeron ve Pentium II işlemcilere de uygulanmasıbeklenmektedir.

1.2.3- Bellek
Bilgisayarda çeşitli programların çalıştırıldığı geçici veya kalıcıbilgilerin bulunacağı hafıza alanlarıdır. Veri birimi byte'dir. BirByte 8 bittir.
1 bit 0 ya da 1'den (kapalı devre=0 açık devre=1) oluşur.
1 Byte 1 karakter'dir.
1024 Byte = 1 kilobyte'dir. (kilobyte = KB)
1024 KB = 1 MegaByte’dir. (MegaByte = MB)
1024 MB = 1 GigaByte (GigaByte = GB)
1024 GB = 1 TeraByte (TeraByte = TB)
Bilgisayar içinde ram ve rom bellek olmak üzere iki çeşit bellek bulunur.

Rom Bellek "Read Only Memory " sadece okunabilir bellektir. Bu belleküretici firma tarafından hazırlanmıştır. Bilgileri okunabilir fakatüzerinde bir değişiklik yapılamaz. Bu bilgiler makineyi kapatma veyaelektrik kesintisinden etkilenmezler ve silinmezler. Kullanıcıtarafından verilen komutları işleme koyar. Ram belleğe göre oldukçapahalıdır.

Ram Bellek "Random Access Memory": rast geleerişimli bellektir. İstenilen bölgesine bilgi depolanabilirsilinebilir okunabilir değiştirilebilir. Yalnız elektrik kesintisiveya makineyi kapatma durumunda tüm bilgiler silinir. 1 MB 4 MB 8 MB16 MB 32 MB 64 MB...

Boyutuna Göre Ram Bellekler:

30 Pinli SIMM Bellek: eski bilgisayarlardakullanılırdı. 486'lardan sonra üretimden kalktı. Ram belleğin ana kartabağlandığı yerdeki pin sayısı oldukça ufaktı ve küçük boyutlu birbellekti.

72 Pin SIMM Bellek: Pentium II'lerle birlikte üretimden kalktı. Ana karta bağlandığı yerdeki diş sayısı 72 idi.

168 Pin DIMM Bellek: günümüz ana kartlarında bu 168 dişli bellekler kullanılıyor. EDO ve SDRAM bellek modellerinde bu boyut kullanıldı.

Üzerindeki Yongalara Göre Ram Bellekler:

Standart Ram Bellek: piyasadan kalktı üretimi yok.

Edo Ram Bellek: DIMM boyutunda olanları vardı. 50-60 nanosaniye (ns) hızındaydı. Bunlar da piyasadan kalktı üretimi yok.

SDRAM Bellek: 10-12 ns hızında olanlarlapiyasaya girdi. Daha sonra 100 MHz veri yolunu kullanan işlemcilerlebirlikte PC/100 standardında 6-8 ns hızında olanları çıktı. PC/133bugün yaygın şekilde kullanılıyor.

RDRAM Bellek: Pentium IV ana kartlar bu türü desteklemektedir.

Özelliklerine Göre Ram Bellekler

Pariteli Ram Bellek: bilgi 0 ve 1'ler halindebelleğe ulaştığında fazladan bir yonga ikili sayı düzeninde hesap yapıptoplam rakam yanlış gelirse veriyi geri gönderip tekrar hesapyapılmasını sağlıyor.

Hata Düzeltmeli (ECC Ram) Bellek: yanlış bilgiyi anladığında hatanın hangi 0 ve 1 de olduğunu çözüp düzeltiyor.

Spd'li ram bellek: özellikle 100 MHz veriyolunu kullanan sistemlerde bellekteki yongaya uğrayıp hal hatırsoruyor yonganın hız ve özelliklerini öğreniyor. Ana kart bunudestekliyorsa gerekli bilgileri kullanarak komsu ram'ler ilearabuluculuk yapıyor. Yakin gelecekte ana kartlarda 133 MHz'lik veriyolu kullanılmaya başlandığında ayrıca ram bus dram (rdram) belleklerde kullanıma geçecek. Sdram'in üzerine konduğu plakaya DIMM deniyordu.Yeni plakalara RIMM denecek. Öncelikle 72 dişli SIMM’den 168 dişliDIMM’e geçerken olduğu gibi.

1.2.4 Dış Bellek Birimleri (Secondary Memory Devices)
Verilerin kalıcı olarak saklandığı yerdir. Diş bellek birimleri sabitdiskler disketler CD’ler ve teyplerdir. Günümüzde birimi giga Byte(GB)'dır. Bilgisayarlarda 2.1 3.2 GB sabit diskler kullanılmaktadır.
__________________


1.3 Bilgisayar Çevre Birimleri

Bu birimler bilgisayar kasası dışında bulunup bilgisayara bağlananbirimlerdir. Çevre birimleri genel olarak üç grupta sınıflandırılır:bunlar giriş birimleri çıkış birimleri iletişim birimleri.



1.3.1 Giriş Birimleri



1.3.1.1 Klavye (Keyboard)Üzerinde harflersayılar işaretler ve bazı işlevleri bulunan tuşlar vardır. Q klavye vef klavye (Türkçe daktilo klavyesi) olmak üzere iki şekildesınıflandırılabilir.



1.3.1.2 Barkod Okuyucular

Mağaza ve büyük marketlerde kullanılan ve barkod okuyucu olarakadlandırılan tarayıcılar vardır. Mağazalarda her ürünün kendine ait birnumarası bulunmaktadır. İngilizce kısaltımı UPC olan uluslararası ürünkodu (uük) 'nun bir parçası olan bu numara ürün üzerindeki etikettedikey çubuklarla gösterilir. Bu çubuklar çubuk kodlar olarakalgılanmakta olup yalnızca çubuk kod okuyucusu tarafından okunabilir.Bu tarayıcılar satılan ürünlerin üzerindeki seri numarasını okuyarakbu numaranın karşılığı olan ve bilgisayarın belleğinde bulunan"fiyat-isim-model" gibi bilgilerin ekrana oradan da fatura veya satışfişine yazdırılmasını sağlar. Barkodlarin bilgisayara takılmasıbirlikte gelen bir ara kablo yardımı ile olur. Bu ara kablo klavye vebarkodun aynı soket yardımı ile kullanılmasını sağlar. Takılması çokkolaydır. Barkod desteği olan yazılımların çoğunda herhangi birtanımlamaya ihtiyaç olmadan sisteme uyarlanır.



1.3.1.3 Grafik Masası

Özel bir kalem kullanarak ekranda yazı ve şekillerin gözükmesinisağlayan küçük kare biçiminde masadır. Masa üzerindeki hareketlerinbilgisayara aktarılmasını sağlar. Daha çok masa üstü yayıncılıktaçizgi film ve karikatür hazırlanmasında kullanılır.



1.3.1.4 Dokunma Ekranları (Touch Screen)
Ekranda gözüken komut üzerine parmak ile dokunduğunda o komutun çalışmasını sağlayan ekran tipidir.



1.3.1.5 Oyun Çubuğu (Joystick)

Genellikle oyun oynamak için kullanılır. Üzerinde bulunan tuşlarlaçalıştırılarak bilgisayara komut verilmesi sağlanır. Bilgisayardakibazı oyunların rahat ve gerçeğe daha yakin kontrol edilmesine yarayanbir aygıttır. Oyun çubuğu olarak da bilinir. Bir bilgisayara iki oyunçubuğu bağlanarak bir oyunu iki kişinin karşılıklı oynamasısağlanabilir. Bilgisayara bağlanması çok kolaydır. Bir oyun çubuğubağlantısı için ı/0 kartı üzerinde bulunan game port kullanılabilir.Ayrıca birçok ses kartı üzerinde de bir game port vardır. İki oyunçubuğu bağlanması durumunda ise iki adet oyun çubuğu bağlantısınaolanak tanıyan 8 bitlik bir joystick arabirimi kullanılmalıdır. Buradagame port ile ilgili bir durumu belirtmek gerekmektedir. Ses kartı veI/O kartı üzerinde aynı anda game port bulunması durumunda bir çakışmaolabilir. Bu nedenle oyun çubuğu sağlıklı çalışmaz. Bu sorun ses kartıya da I/O kartı üzerindeki game port devre dışı bırakılarakçözülebilir. Bu işlem için ses kartı ve I/O kartı kullanıcıkılavuzundan yararlanın. Ses kartları üzerindeki game port aynızamanda midi girişi olarak ta kullanılmaktadır.



1.3.1.6 Fare (Mouse)
Ekranda gözüken imleç yardımıyla komut girişi yapmaya yarar. Fareninçevre birimi olarak kullanılmasıyla işaretleme tıklama ve sürüklemeyapılarak işlemler yaptırılır.

İmleç: farenin ekran üzerinde nerede olduğunu gösterir.

Tıklama: farenin sol veya sağ tuşuna bir kez basılmasıdır.

Çift tıklama: farenin sol tuşuna kısa aralıklarla iki kez arka arkaya basılmasıdır. Bir simgeye yüklenen işlevin yerine getirilmesini sağlar.

Sürükleme: farenin sol tuşunu basili tutarak imlecin yerinin değiştirilmesidir.
1.3.1.7 Tarayıcı (Scanner)

Son yıllarda bilgisayarlı yayıncılık ve tasarım işlerininyaygınlaşmasıyla birlikte sıkça kullanılan tarayıcılar kağıtüzerindeki grafik ve resimleri (renkli ya da siyah-beyaz) bilgisayaraaktaran aygıtlardır. Klavyeler yardımıyla harf ve karakterlerbilgisayara aktarılabilir ama resimlerin aktarılması ancaktarayıcılarla olanaklıdır. Tarayıcıların çalışma ilkeleri basit olmaklabirlikte lazer yazıcının tersi bir işlem yaptığı söylenebilir.Taranacak kağıt üst tarafından alta doğru satır satır ışığa duyarlıelemanlar tarafından taranarak sayısallaştırılır. Tarama sırasındataranan nesne bir ışık kaynağı tarafından aydınlatılır. Bu şekildetaramanın daha iyi yapılması sağlanır. Taranması istenen görüntüüzerinden ışık geçtikten sonra bir mercek aracılığıyla fotoelektrikhücrelerden oluşan bir görüntü algılayıcı (image sensor) üzerinedüşürülür. Bu şekilde ışık değeri ölçülerek bu değere göre bir voltajdeğeri oluşur. Değişik voltajda elektrik sinyali üreten bu algılayıcıdaha ışıklı ve daha açık tonlardaki sekilerli (desenleri) yüksekvoltajla koyu şekilleri ise düşük voltajla gösterir. Buradaki analogsinyaller bir analog-sayısal dönüştürücü devresi ilesayısallaştırılarak bilgisayara iletilir. Sinyaller görüntü dosyasıolarak bilgisayar ortamında oluşur ve resim dosyası formatındakaydedilir. Bu resim dosyası üzerinde her türlü değişiklik yapılabilir.

Tarayıcılar çözünürlüklerine algılayabildikleri renk sayısına vetarayabildikleri kağıt boyutuna göre çeşitli model ve tipteüretilmişlerdir. Büyük boyutlarda olmayan çalışmalar için genelde eltarayıcılar kullanılır. Sayfa üzerinde gezdirilerek kullanılırlar. A4boyutundaki büyük tarayıcılara göre bazı üstünlükleri vardır. A4tarayıcılar bir fotokopi makinesi gibi kullanılır. Örneğin birfotokopi makinesine veya a4 tarayıcıya sığmayan kalın bir kitabinsayfaları el tarayıcısı ile kolayca taranabilir. Bu ise eltarayıcılarının fiyatları yanında önemli bir üstünlüktür.



OCR ( Optical Character Recognition )

Tarayıcılar yardımıyla resimlerle birlikte yazılar da bilgisayaraaktarılabilmektedir . Ancak bilgisayar aktarılan yazıyı resim olarakgörmektedir. Bu nedenle bir fotoğraftan farklı olmayan grafik dosyasıiçindeki yazılar OCR (optical character recognition/optik karaktertanıma) adı verilen programlar aracılığıyla çözülüp metin (text)dosyalarına dönüştürülür. Böylece OCR programıyla ASCII metinleredönüştürülen yazılar üzerinde her türlü değişiklikler yapılabilir. Hemde bu şekilde saklanan dosyalar resim dosyalarından daha az yerkaplamaktadırlar. Ancak bunlara rağmen ocr programlarının hatasızçalışmaları henüz olanaklı değildir. Tarayıcıların bilgisayaratakılması yanlarında gelen 8 bitlik bir ara birim kartı yardımı ilegerçekleşirdi. Günümüzde tarayıcılar her bilgisayarda olan USB portunadirekt bağlanabilmekte ayrı bir karta ihtiyaç duyulmamaktadır. Dahasonra tarayıcının yazılımını sisteme yüklenir.



1.3.1.8 CD-Rom Sürücü (Compact Disk-Read Only Memory ) Ve CD-Rom’lar



CD-Rom Sürücüler:

Son yıllarda yaygın olarak kullanılmaya başlanan veri depolamabirimidir. Bir CD’de yaklaşık 24 ciltlik bir ansiklopedideki tümbilgiler saklanabilir. Bir program yüklerken 40 disketin takılıpçıkarılması yerine CD-rom'lar tercih edilir. CDROM’lar özellikle çokbüyük yer kaplayan çoklu ortam (Multimedia) bilgilerini (ses videoresim animasyon) içeren yazılımlar için zorunludur. CD-rom üzerindekibilgiler silinip değiştirilememektedir. Ancak günümüzde defalarca(yaklaşık 3000 kez) yazılıp silinebilen CD-RW’ lerde mevcuttur.Yazılabilir CD-rom'lara CD-rom yazıcılarla kopyalama yapılmaktadır.CD-rom sürücülerde müzik CD’leri de dinlenebilir. Bir CD sürücü alırkenveri transfer hızı büyük olanlar tercih edilmelidir. Günümüzde yaygınolarak 50 hızlı CD-rom sürücüler satılmaktadır. Standart bir CD-rom'a650 MB veri depolanabilir. Son yıllarda yapılan çalışmalarla 700 MBveri depolanan CD-rom’larda yaygınlaşmıştır. Kapasite olarak 1 MBresimsiz kalın bir roman kadardır. Kapasitesi düşünülerek kıyaslanırsabir CDROM’a 20 cilt kalınlığındaki bir ansiklopedi depolanmaktadır. Buansiklopediler ses resim video görüntü animasyon ve grafik (çokluortam) özellikleri de içermektedir. Disketlere ve sabit diske verilermanyetik olarak kaydedilir. Verilerinizin bozulmaması içindisketlerinizi manyetik ortamdan uzak tutunuz. CD-rom'lardaki verileroptik olarak kaydedilirler. Kolay bozulmazlar. CD-rom'lardaki verilerinkorumak için çizilmemesine dikkat etmek gerekir. CD-rom sürücü varsahard diskten sonraki en son sürücünün adını alır. Örneğin: hard disk cve d ise CD-rom sürücü e ile belirtilir. Bunların yanında lazer disksürücüsü video kamera mikrofon televizyon ve radyo'da giriş birimiolarak kullanılmaktadır.



CD-Rom (Compact Disk-Read Only Memory/Kompakt Disk-Salt Okunur Bellek):

CD rom'lar bazı özel durumlar dışında verilerin sadece okunabildiğiortamlardır. Bu özel durumlar okunur/yazılır CD’ler ve kayıtcihazlarıdır. CD rom'lar özellikle çoklu ortam uygulamalarının en gözdeelemanıdır. Bir CD rom içerisine büyük bir ansiklopediyi ya da yüzlerceoyunu sığdırmak olanaklıdır. CD rom'lar görünüş bakımından plaklarıandırmaktadır. Kapasiteleri ise disketlerin çok üstünde olup 650 – 700MB’a kadar varmaktadır. Bilgisayarlarda kullanılan CD rom'lar müziksetlerinde bulunan CD’ler ile çok benzer olmalarına rağmen aralarındabazı farklar vardır. Bu farklar;

CD rom üzerinde hata bulma ve düzeltme özelliği vardır. CD’lerde bu özellik yoktur.

CD rom’ların üzerine çeşitli veriler yani resim film metin ve sesgibi bilgiler sayısal olarak kaydedilir.. CD’lere sadece müzik dekaydedilebilir. Birçok CD rom sürücüye CD takılarak müzik dinlenebilir.



CD-Rom'un Okunması:

CD rom'lardaki bilgilere bilgisayar üzerindeki CD rom sürücüleriaracılığıyla erişilir. CD rom üzerinde veriler yani 0 ve 1 dizileribir grup girinti ve çıkıntı ile gösterilir. Bu girinti ve çıkıntılarçıplak gözle görülemeyecek kadar küçüktür



Sabit Bir Hızla Dönen CD Rom Üzerinde Okuma İşlemi Su Şekilde Gerçekleşir:
lazer okuyucu kafa bir isin demeti yollar.

bu isin kafa üzerindeki bir dizi mercek yardımı ile CD üzerinde belli bir alana odaklanır.

lazer isini CD’nin plastik kaplamasından geçerek alüminyum tabakaüzerindeki girinti ve çıkıntılardan yansıtılır. Işın girintilertarafından kötü çıkıntılar tarafından iyi yansıtılır.

yansıyan ışın elektriksel sinyallere çevrilir.

yorumlanan elektriksel sinyaller verilere dönüştürülerek bilgisayara yollanır.



1.3.2 Çıkış Birimleri1.3.2.1 Disket Sürücü (Disket Driver) Ve Disketler

Disketler:
Disketler bilgisayarda bilgi kaydetmek ve taşımak için kullanılır. Birzamanların tek sabit kayıt ortamları olduğu düşünülürse bilgisayardaçok önemli bir yer tuttukları söylenebilir. Disketler sabit diskleregöre çok yavaştırlar. Bilgisayarlarda en yaygın kullanılan disketler3.5" 1.44 MB’lık olanlardır.



Disket Türleri

Disketler kapasite yüzey sayısı ve yoğunluklarına göre çeşitlitürlerdedir. Bu türler söyle sıralanabilir: 720 KB’lık : çift yüzeyli(double sided) çift yoğunluklu (double density) DS/DD 1.44 MB’lık:çift yüzeyli (double sided) yüksek yoğunluklu (high density) DS/HD 2.8MB’lık: çift yüzeyli (double sided) geliştirilmiş yoğunluklu (extendeddensity) DS/ED



Disket Sürücüler
Disketler üzerindeki işlemler (okuma/yazma) disket sürücülertarafından gerçekleştirilir. Disket sürücü içinde bir kafamekanizmasına bağlı iki adet okuma/yazma kafası vardır. Bu okuma/yazmakafaları bir motor yardımıyla hareket ettirilir. Sürücüye takılandisketin iki yüzünü iki kafanın aynı anda taramasıyla okuma/yazmaişlemi yapılır. Disketin manyetik kaplama yüzeyine kayıt yapmak içinmfm (modified frequency modulation/değiştirilmiş frekans modülasyonu)yöntemi kullanılır. Bu yöntemle veri hücrelerindeki manyetik yapıdeğiştirilir. Veri hücrelerde bir değişiklik olup/olmaması iletanımlanır. Bu manyetik yapı değişiklikleri okuma/yazma kafasıtarafından elektrik sinyallerine çevrilir. Disket sürücü üzerindebulunan kontrol devresi bu sinyalleri disket sürücü arabirimineyollar.

Her bilgisayarda bir disket sürücü bulunması gerekir. Farklı kapasite ve şekilde sürücüler vardır. Bunlar;

360 KB 525" disket sürücü

1.2 MB 525" disket sürücü

720 KB 35" disket sürücü

1.44 MB 35" disket sürücü
2.8 MB 35" disket sürücü 'lerdir.Günümüz bilgisayarlarında en yaygınkullanılan sürücü 35"1.44mb'lik disket sürücüdür. Bu disket sürücü720kb ile 1.44mb'lik disketleri okuyup-yazabilmektedir.



1.3.2.2 Ekranlar (Monitörler) Ve Ekran Kartları

Ekranlar (Monitörler):
Monitör çoğu zaman ekran olarak da bilinen görüntüleri oluşturaniçeren ve sunan bir araçtır. Bilgisayarların çoğunda katot ışınlı(CRT-cathod ray tube) monitör kullanılır. Katot is inli monitörleringörüntü oluşturma mantığı TV ile aynıdır. LCD liquid cyrstal display vegaz plazma monitörler ise daha hafif ve az yer kapladıkları içinçoğunlukla taşınabilir sistemlerde kullanılırlar. Monitör grafikkartları ile birlikte bilgisayarın temel görüntü sisteminin birparçasıdır. Hem giriş hem de çıkış birimi olarak kullanılır. Giriş veçıkış birimlerinden gelen verilerin sonuçlarının ekranda gözükmesinisağlar. Bilgisayarla kişi arasında iletişim sağlar.



CRT (Cathode Ray Tube) Ekran (Monitör) Ve Ekran Kartları:
Crt monitörlerin çalışma prensibi hemen hemen tüm monitörlerde(monochrom renkli) aynıdır. Crt elektron parçacıklarının hareketinikolaylaştırmak için havası alınmış bir tüpten ibarettir. Katod(elektron tabancası) tarafından seri halde yollanan elektronparçacıkları tüpün değişik kesimlerine doğru hızla çarpar. Renklimonitörlerin çalışma ilkeleri de temelde aynıdır. Ama renklimonitörlerde 3 adet katot bulunur. Yeşil mavi ve kırmızı ile bütünrenkler elde edilebildiğinden renkli monitördeki her bir elektrontabancası ekranın gerisindeki tabakada bulunan bir fosfor noktacığınaateş eder. Elektron fosfora çarptığında onu parlatır ama bu parlaklıkçok uzun sürmez. Onun içindir ki görüntü değişmese bile aynı işlemintekrar tekrar yapılması gerekir. Katotlar ekranı sürekli olaraktazeler. Tarama ve tazeleme işlemi ekranda satır satır yapılır. Birtext ekranın genişliği 80 karakter boyu 25 satirdir. Grafik ekrandanoktalar (pikseller) bulunur. Bir ekranda ne kadar çok piksel varsaekranın çözünürlüğü artar. Örneğin çözünürlük 640 x 480 800 x 6001024 x 768 piksel olabilir. Ekranın kaliteli olmasının çok büyük önemivardır. Ekranlardan titreşimsiz ve az radyasyonlu olanları tercihedilmelidir. Ekranların boyutu 14 15 17 19 ve 21 inch 'dir.Ekranlardaki görüntü netliği noktalar arasındaki uzaklıkla ilgilidir.İki nokta arasındaki uzaklık ne kadar azsa o kadar iyi görüntü eldeedilir. Ekrandaki noktalar arası uzaklığı 0.28 mm ve daha az olanlartercih edilmelidir.



LCD (Liquid Crystal Display) Monitörler:

Bu monitörler daha çok taşınabilir bilgisayarlarda kullanılır. LCDmonitör plastik bir tabaka içindeki sıvı kristalin ışığı yansıtmasıilkesine dayalı olarak çalışır. LCD monitörler ışığı yansıtarak görüntüoluşturdukları için ışıksız bir ortamda bir şey görünmez. Fazla ışıklıortamda ise ekranda ışık yansıması olacağından görüntü yine sağlıklıolarak algılanamayacaktır. Hareketli görüntüler çok bulanıktır. Sıvıkristal akışının yavaşlığı görüntü izinin hemen silinmemesine nedenolur; bu dezavantajların yani sıra harcadığı gücün düşük olması çokküçük hacimleri ile taşınabilir bilgisayarlar için vazgeçilmezdir. LCDmonitörlerin taşıdığı olumsuzluklar son yıllarda üreticileri yeniarayışlara itmiştir. Bazı LCD modellerinde "arkadan aydınlatma"yöntemi kullanılarak monitörün bulunduğu ortamdaki ışık dengelenir.Böylece ekrandaki istenmeyen yansımalar bir ölçüde önlenir.



LCD Monitör Çeşitleri:

Su ana kadar çeşitli LCD monitör teknolojileri kullanılmıştır. Bunlar pasif matris dual scan ve aktif matris’tir.



Pasif Matris Monitör: LCD monitörler genelilkelere göre çalışırlar. Farklılaşma piksellerin aydınlatılmasındaortaya çıkar. Pasif matris monitörlerde her bir piksel ekrantazelenmeden önce söner. Bu ekranlarda tek bir defada bir satırdakipikseller aktif hale getirilir. Bir piksel tekrar aktif halegetirilinceye kadar parlaklığını kaybeder. Ekran tazeleme hızı çokyavaşlayarak görüntü kalitesinin düşmesine neden olur.



Dual Scan Monitör: bu monitörler genel olarakpasif matris monitör gibi çalışırlar. Temel farklılık ekranın ikiyebölünmüş olmasıdır. Ekranın her bir bölümü ayrı ayrı taranarak ekranyenileme hızının iki katına çıkması sağlanır. Bu farklılık görüntükalitesinde bir iyileşme sağlamaktadır.



Aktif Matris Monitör: pasif matrismonitörlerin tersine aktif matrislerde her bir pikseli kontrol edenayrı ayrı transistorlar vardır. Bu transistorler piksellerin henüzparlaklığını yitirmeden yenilenmesini sağlarlar. Her pikselin kendineait bir regülatörü (dengeleyicisi) vardır. Bu dengeleyici yardımıylaher bir piksele ait voltaj diğerini etkilemediği için çok daha iyigörüntüler elde edilebilmektedir.



Ekran Kartları:

Ekran kartları önceleri görüntüleri metin tabanlı monitörlereaktarmaya yarayan basit kartlardı. Örneğin yazı yazdıkça bunları ifadeeden 0 ve 1'lerden oluşan sinyalleri monitöre görüntü halinde gönderenişlemcinin işlediği verileri doğrudan ekrana karakterler halindeyansıtan kartlardan ibaretti. Daha sonra uygulamalar geliştikçe kartlarda gelişti ekranda grafik çizdirme özellikleri arttı. Bir gün videogörüntülerinin tam ekran oynatılmasını sağlayan bol sıkıştırmalıolduğu için az yer kaplayan MPEG-1 standardı çıktı. Bu standartsıkıştırılmış görüntünün çözülerek kare atlamasız ve tam ekranoynatılabilmesi için özel MPEG-1 kartlar gerektiriyordu. Ancak kısasürede güçlü ekran kartları da MPEG-1 oynatmaya başladı. O zamanlar üçboyutlu modelleme ve tasarım çalışmaları yapan (örneğin buuygulamalarda oluşturdukları nesneleri bilgisayarda bir doku ilekaplatmak için güçlü ekran kartlarına ihtiyaç duyan) profesyonellerdışında herkes bir ekran kartında MPEG-1 oynatma özelliği bulunupbulunmadığından başka bir şeye bakmıyordu. Tabii bir de bir ekrankartının daha fazla rengi daha yüksek çözünürlükte gösterebilmesibellek kapasitesine bağlı olduğundan ekran kartı üzerinde yeterlibellek bulunmasına özen gösterilirdi. Günümüzde ekran kartlarındabunların yani sıra aranacak başka ölçütler de var. Ancak sunu bastanbelirtmek gerekir: bugün ekran kartlarındaki gelişmeler işlemcilerdekigelişmeleri geçti. Teknolojisi en hızlı gelişen donanım diyebiliriz.Artik 5-6 ayda bir yeni bir ekran kartı teknolojisi çıkıyor.Günümüzdeki ekran kartları PCI ve AGP veri yolunu kullanıyorlar. Veriyollan konusuna "ana kart" bölümümüzde değinmiştik. Ekran kartlarınınkendi işlemcileri ve bellekleri olur. Bugün son kullanıcıya yönelikolarak yeni çıkan ekran kartlarındaki işlemcilerin tek basınaPentium’lardan hemen önce kullandığımız 486 işlemciler kadar güçlüolduğu söyleniyor.



Çözünürlük Renk Hız : ekran üzerindekigörüntü binlerce (veya milyonlarca) noktadan oluşur. Bunlara piksel adıverilir. Her bir piksel farklı renk ve parlaklığa sahip olabilir. Birekranda görüntülenebilen piksel sayısına çözünürlük adı verilir.Ekranımız iki boyutlu olduğundan çözünürlük 1024x768 gibi iki rakamlaifade edilir. Bunların ilki yatay düzlemdeki ikincisi dikey düzlemdekipiksel adedini ifade eder. Çözünürlük arttıkça ekranda daha fazlapiksel görüntülenir. Ancak yüksek çözünürlükte küçülen piksellerindetay seviyesi yükselir ve monitörler boyutlarına bağlı olarak belirlibir çözünürlükten sonrasını gösteremezler. Çözünürlükler işletimsisteminde önceden belirlenmiş setler halinde tanımlanırlar (640x480800x600 1024x768 gibi) ve bir bilgisayarda genelde bunların 2 veya 3'ükullanılır. Standart monitörlerde en/boy oranı 4:3'tür. Buçözünürlükler de buna uygundur (sadece 1280x1024 5:4'e karşılık gelirama bu da 4:3'e çok yakindir). Böylece görüntüler ekranda buna göreçizilir bir daire elips seklinde görünmez. Ekran üzerindeki her pikselüç renk sinyalinin (kırmızı yeşil ve mavi) bir bileşimi olarakgörünür. Her pinel’in görünümü bu üç isinin yoğunluğu (parlaklığı)tarafından belirlenir. Her üçü de en yüksek parlaklıktaysa piksel beyazgörünür en düşük ise siyah görünür vs. Bir pinel’de görüntülenebilenrenk adedi renk derinliğini belirler. Buna bit derinliği de denirçünkü renk derinliği bit cinsinden ölçülür. Piksel basına daha fazlabit kullanılırsa görüntünün renk detayı daha hassas daha gerçeğeyakin olur. Tabii renk derinliği arttıkça bellekte saklanması gerekenbilgi sayısı da bit cinsinden artar. Bunun yanında ekran kartınınişlemesi gereken veri sayısı artar maksimum tazelenme hızı düşer.Aşağıdaki tabloda günümüz bilgisayarlarında kullanılan renkderinlikleri

Verilmiştir:

Renk derinliği görüntülenen

Renk adedi

Piksel basına bellekte

Kaplanan alan (Byte)

Renk derinliğinin genel ismi

4 bit (24) 16 05 standart VGA )

8 bit (2 256 1 256 renk )

16 bit (216) 65536 2 yüksek renk (high color)

24 bit (224) 16777216 3 gerçek renk (true color)

Ekran Kartı Tazelenme Hızları Ve Interlace:bir ekran kartında ekran kartı belleğinin (video belleği) içeriğiniokumaktan sorumlu aygıt Ramdac'tir. Bellekteki sayısal verileri (1 ve0'lardan oluşan) okuyup monitörün görüntüleyebileceği analog videosinyallerine dönüştürür. Ramdac'in dönüştürme ve aktarma becerisitazelenme hızını belirler. Bir ekran kartının tazelenme hızıRamdac'inin video sinyallerini saniyede kaç kere monitöregönderebileceğine bağlıdır. Aynı şekilde monitörün de tazelenme hızıolur çünkü o da bu gönderilen sinyallerle ekranı tekrar tekrar boyar.Bu işlemler belirli bir hızda yapılmazsa titreşim olur; gözü rahatsızeder. Tazelenme hızı bir frekans birimi olan Hz (hertz) cinsindenölçülür. "interlacing" daha yüksek çözünürlüğü "ucuza" sunmak içingeliştirilmiş bir tekniktir. Ekranın satırlardan oluştuğunu ve busatırlara bir numara konduğunu düşünün. Interlacing tekniğindemonitörün elektron tabancası her tazelenme sırasın-da ekranın sadeceyarısındaki satırları (tek veya çift numaralı satırları) yeniler.Intelacing normalde 87 Hz'de yapılır (aslında ekranın yarısıtarandığından 43.5 Hz). Bu işlem hızlı yapıldığı için gözümüz tek veçift satırlardaki renk değerlerini ayrı ayrı çiziliyormuş gibi görmezama toplam etkisi olumsuz olabilir. Örneğin yüksek tazelenme hızıisteyen animasyon video gibi uygulamalarda titreşim yaşanır; çoğuinsan da bunu fark eder gözü rahatsız olur. Bu yüzden not-interlacedmonitörler kullanmayı tercih ederiz.



Günümüzdeki Ekran Kartları:
Günümüzün ekran kartları daha çok 3d grafikleri hızlandırıcıözellikleri ile ön plana çıktılar. Bu yüzden bunlara "3d grafikkartları" veya "3d hızlandırıcı" adı da verilir. Piyasaya hakim olan bugrafik kartlar iki boyutlu işlemlerde de (örneğin Windows altındaçalışan ofis uygulamalarında veya doğrudan Windows’ta) yüksekperformans sunduklarından bugünlerde 3d hızlandırma özelliği olmayanekran kartı almak pek akıllıca değil. Üstelik oyunların dışındaki 3duygulamalar da bu kartlardan artik yeterince yararlanabiliyor. Yine desadece ofisinizde sadece Word Excel gibi uygulamaları çalıştırmakInternet’e bağlanmak için bir ekran kartı istiyorsanız 3dözelliklerinin gelişmiş olup olmaması veya 3d uygulamalarda hızlı olupolmaması pek fark etmez ucuz kartlar da isinizi görür. Günümüz ekrankartlarının becerileri büyük ölçüde üzerlerindeki işlemcilerebağlıdır. Nvidia 3dfx ati matrox Intel sis s3 gibi firmalargrafik işlemcileri üretiyorlar. Örneğin nvidia firması riva 128 riva128zx riva tnt gibi işlemci modellerinin ardından riva tnt2'yi çıkardıve bu işlemcilere sahip kartlar yeni piyasaya giriyor. Nvidia'nin enbüyük rakibi 3dfx firması başlarda sadece oyuncular için mevcut ekrankartına bağlanarak 3d oyunlarda çalıştırılabilen voodoo ve onu takibenvoodoo2 kartlar üretti. Arada firmanın aynı amaçla 2d ve 3duygulamalarda çalışan (yani ayrıca bir ekran kartı gerektirmeyen)modeli voodoo rush pek başarılı olamamıştı. Ardından 2d ve 3d'ninbaşarı ile uygulandığı ama sınırlı özelliklere sahip voodoo banshegeldi. Şimdi de firma voodoo3 ile kullanıcıların karsısına çıkıyor.Matrox firması ise g100 ve g200 işlemcilerinden sonra simdi de g400işlemcili modellerini piyasaya sürüyor. Bir zamanlar piyasanın lideriolmasına karşın 3d grafiklerde pek başarılı olamayarak geri plana düsens3 firması ise tekrar toparlanmak için bu alanda ürettiği savageişlemcisinin ardından savage4 işlemcisini çıkardı. Atı ise yarışa rageserisinin son üyesi rage 128 işlemcilerle katılıyor. İşlemcileri ilebildiğimiz Intel firması i740 işlemcisi ile gruba dahil oldu ama buucuz işlemci oyun severler tarafından eksik özellikleri ile pek rağbetgörmedi. Firma bunun ardından henüz yeni bir grafik işlemcisi çıkarmasada üzerinde çalıştığı biliniyor.



1.3.2.3 Sabit Disk (Hard Disk) Sürücü

Sabit disk bilgisayarın "veri merkezi”dir. Tüm programlarınız veverileriniz burada saklanır. CDROM teyp yedekleme birimi disket gibibaşka veri depolama ortamları da vardır ama sabit diskler geneldehepsinden daha yüksek kapasiteli olabilmeleri daha hızlı olmaları vebilgisayar içinde sabit olmaları nedeniyle diğerlerinden ayrılır.

Yıllar boyunca sabit disklerin kapasiteleri hızları ve fiyatlarındabüyük değişiklikler oldu. 15 yıl önce 10 MB’lık bir disk 1000 $'aalınabilirken bugün 65 GB’lık (yani 6500 kati kapasiteye sahip) birsabit disk 180 $ civarında bir fiyata alınabiliyor üstelik yenidiskler çok daha yüksek hızlara sahip. Sabit disk içinde metalik birmaddeden yapılmış ama üzerindeki manyetik kaplama sayesinde yazılıpokunabilen bir veya daha fazla üst üste dizilmiş disk plakası vardır.Bu plakalar sabit bir hızda dönerken alttan ve üstten disk plakasıüzerine oturan okuyucu kafalar disk plakası üzerine bilgi yazar veyayazılmış bilgileri okur. Yani sabit diskte diğer çoğu donanımaygıtının aksine hareketli parçalar vardır.

Disk üzerindeki veriler silindirler (cylinder) izler (track) vebölümler (sector) halinde düzenlenir. Silindirler diskin yüzeyindekikonsentrik izlerdir. Yani bir diskteki tüm disk plakalarının arka ve önyüzeyinde birbirine denk gelerek sütun oluşturan her bir izinoluşturduğu bu sütuna silindir adı verilir. İz ise sektörlerden oluşurve sektörler bir diskin 512 byte'lik en küçük birimidir.



Bir Diskin Hızını Belirleyen Çeşitli Faktörler:

1. Dönüş Hızı (Devir/Sn): her disk belli bir hızda döner. Günümüzde IDEarabirimini kullanan çoğu disk 5400 devir/sn hızında dönerken yakinzamanlarda 7200 devir/sn IDE diskler de yaygınlaşmaya başlamıştır.Hızlı SCSI disklerde ise 10 bin devir/sn. ulaşılabilir



2. İz Basına Sektör Sayısı: bir diske bilgiyazılırken dışarıdan başlanıp içeri doğru ilerlenir. Diş izler doğalolarak daha uzundur ve üzerlerinde daha fazla sayıda sektör vardır.Oysa diskin dairesel sekli nedeniyle her iz kafa altındaki tam birturunu aynı sürede tamamlar. Bu da diş izlerdeki sektörlere bilgiyazmak veya okumak için daha hızlı erişildiğini gösterir.



3. Erişim Süresi (Access Time): aynı dosyanınveya çalıştırılmak istenen programın parçaları farklı izlerde olabilir.Erişim süresi kabaca aranan bilgilere ulaşılması için bir izdendiğerine bir kafadan diğerine ve bir sektörden diğerine geçilerekaranan bilginin yer aldığı sektörün okunmasına kadar geçen ortalamasüredir ve milisaniye cinsinden ölçülür.



4. Dahili Veri Transfer Hızı: amaç diske verigöndermek ve diskteki verileri almak olduğuna göre transfer hızı birdiskin performansını belirleyen en önemli faktörlerden biridir. Dahilitransfer hızı disk plakaları üzerinden okunan bilgilerin disküzerindeki tampon belleğe disk dışına gönderilmeye hazır haldeaktarılması işleminin hızıdır. MB/sn cinsinden ölçülür.



5. Kullanılan Arabirim: diskten çıkan verilerişlenmek üzere belleğe gider demiştik. İşte bunun için bir arabirimkullanılır. Artik IDE disklerde saniyede 33 MB veri aktarımı yapanultra DMA/33 veri yolu standardı kullanılıyor. Oysa okunan bilgi diskintampon belleğine yeterince hızlı veri aktarımı yapılmazsa bukapasitenin pek bir önemi yoktur. Çünkü diskin tampon belleğine dahayavaş bir sürede bilgi aktarılırken bu veri yolu atıl kalır. Bu yüzden166 MB/sn kapasiteye sahip ata-2 disklerden ultra DMA/33 diskleregeçildiğinde disklerin hızı iki kat artmamıştır. Çünkü diskin dahilitransfer hızı daha önemlidir. Aynı şekilde bugünlerde ultra DMA/66-100disklere geçilmiştir. Bu da yine disklerin iki kat hızlanacağınıgöstermemektedir. Yine de yeni standartlar piyasaya hakim olmaktadır vehızı belirleyen diğer faktörlerde de iyileşme olmaktadır.



Master/Slave: bir ana kart üzerinde iki IDEportu vardır ve her birine ikişer depolama aygıtı bağlanabilirdemiştik. Bu portlardan biri birincil (primary) diğeri ikincil'dir(secondary). Bu portlardan birine iki aygıt bağlanacaksa birisi anaaygıt (Master) diğeri ikincil aygıt (Slave) olacaktır. Bu aygıtlar dörtadede kadar sabit disk olabilir veya ana sabit disk dışında bunlardanbiri veya birkaçı yerine CD-rom sürücü CD yazıcı DVD sürücübağlanabilir. Bir sistemde aynı IDE kablosu üzerinde iki disk varsabunlardan biri Master diğeri Slave olacaktır. Çünkü normalde işletimsistemi ana sabit diske yüklenir ve buradan açılır. Bu ayarlamayıdiskin arkasındaki bir Jumper sayesinde yaparız. Diskin üzerinde Jumperhangi konumdayken diskin Master hangi konumdayken Slave olduğu yazar.Aynı kural aynı kablo üzerinde bir disk bir CD sürücü veya CD yazıcıvarken de geçerlidir. Ayrıca bilgisayarda kullanılan ses kartı üzerindebir üçüncü IDE kanalı olabilir.



1.3.2.4 Teyp Yedekleme Birimleri
Genellikle önemli ve çok sayıda verinin bulunduğu bilgisayarsistemlerinde kullanılır. Bankalar ve büyük hacimli is yerleri buna engüzel örnektir. Bilgilerin önemliliği ve çokluğu disk/disket gibiyedekleme alternatiflerini güvenlik ve kapasite açısından ortadankaldırmaktadır. Örneğin bir ban

_______________________